Powiat
Bielski

Zmiana przepisów zastąpiła dotychczasową część oświatową subwencji ogólnej tzw. potrzebami oświatowymi. Jak wskazują autorzy opracowania, nie są one jednak odrębną pulą środków przeznaczoną wyłącznie na edukację, lecz jednym z elementów wykorzystywanych przy wyliczaniu subwencji ogólnej. Jednocześnie już sama wysokość potrzeb oświatowych nie odpowiada rzeczywistym kosztom prowadzenia szkół i placówek.

Skalę różnicy pokazują dane za 2025 r. Powiaty wydały na bieżące funkcjonowanie oświaty ponad 21 mld zł, podczas gdy ich potrzeby oświatowe określono na około 17,4 mld zł. Różnica wyniosła więc blisko 3,6 mld zł. Przy proporcjonalnym przypisaniu części subwencji ogólnej do oświaty środki te pokrywały jedynie około 35,6 proc. bieżących wydatków powiatów. Pozostała część musiała być finansowana z innych dochodów samorządów.

Problem ten dotyczy również Powiatu Bielskiego. W 2025 r. Powiat przeznaczył z własnego budżetu na uzupełnienie finansowania zadań oświatowych ok. 7,13 mln zł. Kwota ta z roku na rok wzrasta, co oznacza coraz większe obciążenie budżetu samorządu i ogranicza możliwości przeznaczania środków na inne zadania oraz inwestycje.

Znaczną część kosztów oświaty stanowią wynagrodzenia nauczycieli. W skali wszystkich powiatów w 2025 r. ich koszt wraz z oszacowanymi narzutami pracodawcy wyniósł około 12,74 mld zł. Subwencja ogólna odpowiadała około 82 proc. tej kwoty, natomiast jej część proporcjonalnie przypisana do potrzeb oświatowych – niespełna 59 proc.

Analiza ZPP pokazuje również, że bieżące wydatki na edukację pochłaniają około 59,4 proc. dochodów powiatów z udziałów w PIT i CIT oraz subwencji. W praktyce oznacza to, że znaczna część środków, które mogłyby zostać wykorzystane m.in. na drogi, transport publiczny, ochronę zdrowia, pomoc społeczną czy inwestycje, przeznaczana jest na bieżące funkcjonowanie szkół i placówek.

Autorzy opracowania wskazują, że obecny model finansowania wymaga dalszej oceny i zmian, tak aby wysokość środków przekazywanych samorządom w większym stopniu odpowiadała rzeczywistym kosztom realizacji zadań oświatowych. Utrzymywanie się luki finansowej wpływa bowiem nie tylko na kondycję budżetów samorządów, ale także na ich zdolność do realizacji innych zadań publicznych i prowadzenia polityki rozwojowej.

Poniżej zamieszczamy pełną wersję dokumentu "Kto finansuje oświatę w Polsce? Analiza finansowania zadań oświatowych w powiatach i miastach na prawach powiatu w latach 2025-2026."